japon yarbay comora

Japon Yarbay Tsumura Çomora

Osmanlı ordusunun 65 binden fazla askeri 1. Dünya savaşı sırasında Galiçya ve Sarıkamış muharebelerinde Ruslara esir düşmüştür. Bu askerlerin büyük bir kısmı zor şartlardan ve kötü muameleden dolayı şehit olmuş ancak 3 te biri ya kaçarak ya da resmi iade ile yurda dönebilmiştir.

Esir Türk askerler Rusya’nın dört bir yanında çeşitli kamplara dağıtılmıştır.

İtilaf Devletleri arasında yer alan Japonya, çatışmalara fazla dâhil olmadan ve Asya Pasifik cephesinde neredeyse kansız zaferler kazanmıştır. Japonya bu zaferlerin verdiği özgüvenle, 1918 Bolşevik isyanı sonrası Rus hükumetinin düşmesinden faydalanıp yayılma politikası dâhilinde Vladivostok’ a asker çıkarmıştır. Kısa bir süre içinde Baykal gölüne kadar olan bölgede kontrolü sağlayan Japonya aynı zamanda bu bölgede bulunan Türk esir kamplarını da devir almıştır.

Mondros mütarekesi sonrası İstanbul’un da işgal edilmesi ve bunu takiben ülke kontrolünü kaybeden Osmanlı hükumetinin yaptığı son olumlu icraatlarından biri İngiliz hükumetine Rusya’da bulunan esirlerin iadesi ile ilgili başvurudur.

İade talebini Japon hükumetiyle istişare eden İtilaf devletleri, Türklere Ertuğrul fırkateyni ziyareti ve sonrası yaşanan facia dolayısıyla hep olumlu bakmış Japon hükumetinden olumlu cevap almıştır.

1919 yılında Japon gemi firması Katsuva’dan 240 bin lira karşılığı tahsis edilen bir vapurla Vladivostok’tan hareketle Türk esirlerin İstanbul’ a getirilmesi ile ilgili anlaşma imzalanmış ve ödemeler yapılmıştır. Ödemeleri ancak İngiltere üzerinden gönderebilen Osmanlı bankasının yatırdığı paralar çeşitli sebeplerle İngilizler tarafından geciktirilerek ancak 1921 yılında Japonya’nın hesabına geçmiştir.

Paranın hesaba geçmesiyle firmanın Heymeymoro yani Parlak Barış isimli gemisi 1100 esir ile birlikte Vladivostoktan hareket etmiştir.

Gemi Japon genelkurmayının görevlendirdiği  kaptan Yarbay Tsumura Çomora, bir doktor binbaşı ve bir yüzbaşı komutasında Vladivostok’tan hareketle İstanbul’a kadar yolu 45 günde bitirmeyi planlamıştır.

65 santim aralıklı ranzalarda yolun bitmesini bekleyen esir Türk askerlerine ölmeyecek kadar yiyecek ve su öngörülmüş, gemi sadece Sri Lanka’ nın Colombo limanında su ve yiyecek almak için durmuş yolu neredeyse planlanan sürede bitirmek üzere Ege denizine girmiştir.

4 Nisan 1921 günü bir Yunan savaş gemisi Heymeymoro’ yu durdurur. Normal bir gemi gibi seferine devam eden geminin içinde İstanbul’a sevk edilen Türk esirlerin olduğunu öğrenen Yunan komutanlar gemiyi uluslararası mevzuata aykırı bir şekilde zorla Midilli limanına çeker ve alıkoyarlar.

Yarbay Çomora kolayı seçip Türk esirleri teslim etmez ve Japon hükumetini devreye sokar. Ancak Türklere karşı Anadolu’da ağır yenilgiler alan Yunanlılar bu gemideki esaretin bitmesini dört gözle bekleyen yorgun, güçsüz hasta Türk askerlerini kolay kolay bırakmaya niyetli değildir.

Gemi Atina Pire limanına çekilir.

Buradaki görüşmelerde Yarbay Çomora’nın sözleri hala askeri arşivlerdedir.

Efendiler, ben bir Japon Subayıyım. Bu gemi bir Japon gemisidir. Bizim İstanbul’a ulaştırma sözüyle canlarını emanet aldığımız bu insanları bizden teslim almak istiyorsanız önce biz Japon askerlerini öldüreceksiniz, sonra bayrağımızı indireceksiniz.

Yarbay Çomora’ nın ve Japon hükumetinin dirayetli duruşu sonrası Milletler Cemiyeti 1921 yılının temmuz ayında 400’e yakın, kadın, yaşlı ve hasta esirin Olimpos isimli küçük bir gemiyle İstanbul’a sevkini sağlar. Kalan 700 esir ise Atina limanında bir kaç ay daha çok zor koşullarda gemi hapsinde kaldıktan sonra İtalya’nın çorak adalarından Azinora’ya yollanır. Sonraki 1 yıl boyunca bu uğursuz ada Türk esirlere ev sahipliği yapacaktır.

Zor koşullar, açlık ve yılanlar adaya gelen Türklerin büyük bir kısmının da burada şehit olmasına sebep olur. 19 haziran 1922 de Kızılay’ın girişimiyle Ümit isimli gemi son kalan esir askerlerde İstanbul’a getirilir.

Heymeymoro olayı, Türkiye ve Japonya ortak tarihinde, Ertuğrul firkateyni sonrası yaşanan en trajik olaylardan biridir.

Japonya ile ilgili diğer yazılar

 

Bu slayt gösterisi için JavaScript gerekir.